{"id":3421,"date":"2021-06-23T01:16:08","date_gmt":"2021-06-23T00:16:08","guid":{"rendered":"https:\/\/theatermaggezien.net\/?p=3421"},"modified":"2021-06-23T01:19:17","modified_gmt":"2021-06-23T00:19:17","slug":"in-memoriam-tine-balder-een-van-onze-boeiendste-actrices","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/theatermaggezien.net\/?p=3421","title":{"rendered":"In Memoriam Tine Balder. E\u00e9n van onze boeiendste actrices\u2026"},"content":{"rendered":"<p>Op Paaszondag 4 april 2021 overleed de 98-jarige toneelspeelster Tine Balder in Antwerpen, waar ze op 2 februari 1924 geboren was. Eigenlijk heette ze Clementine Cobbaut. Als actrice kortte ze haar voornaam wat in tot Tine, en als achternaam koos ze Balder: een figuur uit de Germaanse mythologie, de god van het licht, de lente, de wijsheid, en ook van de welsprekendheid.<\/p>\n<figure id=\"attachment_3424\" aria-describedby=\"caption-attachment-3424\" style=\"width: 500px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-3424\" src=\"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding1-300x226.jpg\" alt=\"Jeugdtheater van de KNS 1943: Tine Balder (l) als Assepoes en Jaak Van Hombeek als Prins, (tekst en regie Fred Engelen). \u00a9 KNS-archief in FelixArchief, Stad Antwerpen, nr. 9#1639 (Foto Segers)\" width=\"500\" height=\"377\" srcset=\"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding1-300x226.jpg 300w, https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding1-768x578.jpg 768w, https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding1.jpg 855w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-3424\" class=\"wp-caption-text\">Jeugdtheater van de KNS 1943: Tine Balder (l) als Assepoes en<br \/> Jaak Van Hombeek als Prins, (tekst en regie Fred Engelen).\u00a0\u00a9 KNS-archief in FelixArchief, Stad Antwerpen, nr. 9#1639 (Foto Segers)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Ze behaalde een diploma aan de stedelijke normaalschool van haar geboortestad. Daarna volgde ze tijdens de oorlogsjaren een toneelopleiding aan het \u2018Hoger Instituut voor Toneel en Regie\u2019 dat door Joris Diels, directeur van de Antwerpse Koninklijke Nederlandse Schouwburg (KNS) was opgericht. Ze speelde ook bij het \u2018Jeugdtheater van de KNS\u2019, dat onder de directie stond van Joris Diels. Deze had het kindertheater \u2018De Zonnebloem\u2019, dat in 1940 gesticht was door de poppenspeler Jan Brugmans maar al na twee jaar twee speeljaren wegens geldgebrek zijn activiteiten moest stoppen, in 1942 overgenomen als \u2018Jeugdtheater van de KNS\u2019. Diels, die al KNS-directeur was maar in 1942 door de stad Antwerpen was aangesteld tot directeur-generaal van de stedelijke schouwburgen (KNS, \u00e9n Koninklijke Vlaamse Opera), gaf de dagelijkse leiding van dit Jeugdtheater aan de jonge acteur-regisseur Fred Engelen (lid van het KNS-gezelschap). Zo speelde Tine Balder tijdens het eerste seizoen (1942-1943) van dit \u2018Jeugdtheater van de KNS\u2019 de hoofdrol in \u2018Assepoes\u2019 (naar Grimm) in een bewerking en regie van Fred Engelen. En, jawel: ze trouwden in 1944 met elkaar, en kregen drie kinderen (Bie, Jan en Katrijn).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Na de bevrijding van Belgi\u00eb in 1944, was Tine een speeljaar verbonden aan het gezelschap van de Koninklijke Nederlandse Schouwburg in Gent. Toen de Antwerpse KNS in 1945 de opdracht kreeg van \u2018Nationaal Toneel\u2019, werd er in het akkoord voorzien dat het Gentse gezelschap zou opgaan in het grotere geheel van dit nieuwe nationaal gezelschap (34 spelende leden: 12 dames en 22 heren!) met standplaats in Antwerpen. Zo kwam Tine Balder bij het gezelschap van de KNS-Nationaal Toneel terecht, waarvan ze tot 1961 deel zou uitmaken.<\/p>\n<figure id=\"attachment_3425\" aria-describedby=\"caption-attachment-3425\" style=\"width: 500px\" class=\"wp-caption alignright\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-3425\" src=\"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding2-300x233.jpg\" alt=\"KNS-NT 1950: Tine Balder als Trijntje Cornelis (Constantijn Huygens), regie Fred Engelen. \u00a9 KNS-Archief in FelixArchief, Stad Antwerpen, nr. 5716jpg (Foto Reusens)\" width=\"500\" height=\"388\" srcset=\"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding2-300x233.jpg 300w, https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding2-768x596.jpg 768w, https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding2.jpg 803w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-3425\" class=\"wp-caption-text\">KNS-NT 1950: Tine Balder als Trijntje Cornelis (Constantijn Huygens), regie Fred Engelen.\u00a0\u00a9 KNS-Archief in FelixArchief, Stad Antwerpen, nr. 5716jpg (Foto Reusens)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Toen haar echtgenoot Fred Engelen (die na de bevrijding in 1944 op last van het stadsbestuur uit het KNS-gezelschap tijdelijk was verwijderd, hoewel hij beslist geen veroordeling wegens collaboratie of incivisme had opgelopen: hij was enkel overtuigd \u2018Vlaamsgezind\u2019) op initiatief van Herman Teirlinck medio 1948 werd aangesteld om de dagelijkse leiding van de Studio van het Nationaal Toneel op zich te nemen, werd hij toch \u2018automatisch\u2019 beschouwd als lid van het KNS-gezelschap. En zeker wanneer in 1950 \u2018Trijntje Cornelis\u2019 (van Constantijn Huygens, overigens een \u2018wereldcreatie\u2019, want hoewel het stuk dateert van 1653 was het nog nooit opgevoerd) in zijn regie een bijzonder groot succes kende, werd zijn aanwezigheid in het gezelschap niet meer in vraag gesteld.<\/p>\n<p>En zo realiseerde het Tine Balder in KNS-Nationaal Toneel een hele reeks prachtige vertolkingen met Fred Engelen als regisseur, onder andere in 1952 Laura Wingfield in \u2018Glazen Speelgoed\u2019 (Tennessee Williams), in 1953 de gouvernante Araminthe in \u2018De School voor Vaders\u2019 (Jean Anouilh,) in 1955 Andrea in \u2018Een Bruid in de Morgen\u2019 (Hugo Claus), in 1957 Lise van Werveke in \u2018Het Lied van de Moordenaar\u2019 (Claus), in 1958 Portia in \u2018De Koopman van Veneti\u00eb\u2019 (William Shakespeare), in 1959 Malou in \u2018Suiker\u2019 (Claus), en in 1960 een indrukwekkende \u2018Moeder Courage\u2019 (Bertolt Brecht).<\/p>\n<p>Ook de talentvolle en ervaren regisseur Ben Royaards (die door directeur Joris Diels in 1937 uit Nederland naar de KNS was gehaald) werkte graag met haar. Zo vertolkte ze in zijn regie onder meer in 1952 de luchtgeest Ari\u00ebl in \u2018De Storm\u2019 (Shakespeare) en Lucille in \u2018De herhaling of de liefde gestraft\u2019 (Jean Anouilh), in 1952 Abdis Klaeris van Velsen in \u2018Gysbreght van Aemstel (Joost van den Vondel), in 1953 de jonge Zuster Constance in het drama \u2018De laatste op het Schavot\u2019 (Georges Bernanos), in 1954 Helena in de jubileumproductie \u2018Midzomernachtsdroom\u2019, in 1956 de titelrol in Major Barbara (G. Bernard Shaw), in 1957 Viola in \u2018Driekoningenavond\u2019 (Shakespeare), en in 1961 Lucile Blanchard, de hoofdrol in \u2018Voor Lucretia\u2019 (Jean Giraudoux).<\/p>\n<figure id=\"attachment_3426\" aria-describedby=\"caption-attachment-3426\" style=\"width: 500px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-3426\" src=\"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding3-300x222.png\" alt=\"KNS-NT, 1952: Glazen Speelgoed (Tennessee Williams), regie Fred Engelen. Met Jenny Van Santvoort (Mrs. Wingfield) en (rechts) Tine Balder (Laura). \u00a9 KNS-Archief in FelixArchief, Stad Antwerpen, nr. 10042 (Foto: Reusens)\" width=\"500\" height=\"369\" srcset=\"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding3-300x222.png 300w, https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding3.png 528w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-3426\" class=\"wp-caption-text\">KNS-NT, 1952: Glazen Speelgoed (Tennessee Williams), regie Fred Engelen.<br \/> Met Jenny Van Santvoort (Mrs. Wingfield) en (rechts) Tine Balder (Laura).\u00a0\u00a9 KNS-Archief in FelixArchief, Stad Antwerpen, nr. 10042 (Foto: Reusens)<\/figcaption><\/figure>\n<p>In 1950 en 1953 nam ze ook deel aan de theatertournees, die sinds 1950 met een beperkt ad hoc gezelschap (met acteurs en actrices van de KNS, de Studio van het Nationaal Toneel, en de radio-omroep) werden georganiseerd in het toenmalige \u2018Belgisch Congo\u2019. Op het programma van 1953 stond o.m. \u2018Glazen Speelgoed\u2019 (Tennessee Williams), en \u2018Medea\u2019 (in de bewerking van Jean Anouilh), beide in een regie van Fred Engelen en met Tine Balder in de hoofdrol. En ook het Vlaamse blijspel \u2018Paradijsvogels\u2019 van Gaston Martens, dat in West-Europa een internationaal succes was geworden (het werd o.m. ook opgevoerd in Frankrijk, Duitsland, Noorwegen en Amerika). Deze tournee maakte in 1953 ook een zijsprong naar Zuid-Afrika, waar de Vlaamse acteurs optraden in een zevental steden. Ze werden er warm onthaald, en maakten er vele vrienden. De acteerprestaties van Tine Balder maakten ook zulk een indruk, dat ze in 1959 naar Zuid-Afrika werd uitgenodigd om in het universiteitstheater van Stellenbosch de titelrol te spelen in \u2018Johanna, soldaat van God\u2019 (G. Bernard Shaw, \u2018Joan of Arc\u2019) in de Afrikaanse vertaling van Prof. W.E.G. Louw.<\/p>\n<figure id=\"attachment_3427\" aria-describedby=\"caption-attachment-3427\" style=\"width: 500px\" class=\"wp-caption alignright\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-3427\" src=\"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding4-300x231.jpg\" alt=\"KNS 1953: Tine Balder (Medea) en Fred Engelen (Jasoon) in Medea (Jean Anouilh), tijdens een tournee (zomer 1953) in Belgisch Congo en Zuid-Afrika. \u00a9 KNS-Archief in FelixArchief Stad Antwerpen, nr. 2087 (Foto: Reusens)\" width=\"500\" height=\"384\" srcset=\"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding4-300x231.jpg 300w, https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding4-768x590.jpg 768w, https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding4.jpg 782w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-3427\" class=\"wp-caption-text\">KNS 1953: Tine Balder (Medea) en Fred Engelen (Jasoon) in Medea (Jean Anouilh), tijdens een tournee (zomer 1953) in Belgisch Congo en Zuid-Afrika. \u00a9 KNS-Archief in FelixArchief Stad Antwerpen, nr. 2087 (Foto: Reusens)<\/figcaption><\/figure>\n<p>In het speeljaar 1960-1961 stonden actrice Tine Balder en regisseur Fred Engelen werkelijk aan de top van het Vlaamse theater. Al was er aan het einde van de jaren vijftig wel wat sleet gekomen op het beleid van de zittende KNS-directeur Firmin Mortier, en hadden of wilden enkele prominente acteurs en actrices het gezelschap verlaten. In het politieke \u00e9n het theatermilieu hadden velen in Fred Engelen een uitstekende kandidaat gezien om de KNS-Nationaal Toneel te leiden. Maar bij de \u2018inrichtende macht\u2019 (het Antwerpse stadsbestuur) lag, althans volgens insiders, de toenmalige socialistische schepen van cultuur (om persoonlijke redenen) dwars tegen een mogelijke aanstelling van Engelen als directeur. Toen hij begin 1960 een aanbod kreeg om aan de universiteit van Stellenbosch (Zuid-Afrika) een departement drama op te starten, ging Fred Engelen daar na enig beraad op in. Op 13 juni 1961 kreeg hij in de lokalen van de Studio van het Nationaal Toneel in de Kolveniersstraat nr. 20 (het huidige \u2018Rubenianum\u2019) van zijn collega\u2019s en studenten een warm afscheidsfeest.<\/p>\n<p>Het echtpaar Engelen-Balder kwam samen met de drie kinderen op 6 juli 1961 toe in Kaapstad. En op 11 september 1961 reeds gaf het departement drama van de universiteit van Stellenbosch zijn openingsopvoering met \u2018Antigone\u2019 van Sofokles. Tine Balder speelde de titelrol, Fred Engelen was koorleider, en voerde de regie. Alle studenten werden betrokken bij het spel en\/of stonden in voor de technische bijstand. Toen ik in 1973 Tine Balder interviewde (cf. <i>De Scene<\/i> oktober 1973, p. 11-13) en haar vroeg hoe ze dat voor mekaar gekregen had om zo vlug twee vreemde talen te leren, vertelde ze me: \u2018Zuid-Afrikaans heb ik op het gehoor geleerd, en door concentratie op de tekst. Het Engels deed ik met bandopnamen. Ergens de correcte uitspraak op band laten vastleggen, en dan veel beluisteren. Deze technisch-juist gesproken tekst kon ik dan assimileren en er de juiste gevoelens als het ware \u2018onderschuiven\u2019.\u2019<\/p>\n<figure id=\"attachment_3428\" aria-describedby=\"caption-attachment-3428\" style=\"width: 430px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-3428 size-full\" src=\"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding5.png\" alt=\"KNS 1964: Tine Balder (Josie) en Senne Rouffaer (James Tyrone) in Maneschijn voor de misdeelden (Eugene O\u2019Neill), regie Lode Verstraete. \u00a9 KNS-Archief in FelixArchief Stad Antwerpen, nr. 7564 (Foto: Reusens)\" width=\"430\" height=\"340\" srcset=\"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding5.png 430w, https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding5-300x237.png 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 430px) 100vw, 430px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-3428\" class=\"wp-caption-text\">KNS 1964: Tine Balder (Josie) en Senne Rouffaer (James Tyrone) in<br \/> Maneschijn voor de misdeelden (Eugene O\u2019Neill), regie Lode Verstraete.\u00a0\u00a9 KNS-Archief in FelixArchief Stad Antwerpen, nr. 7564 (Foto: Reusens)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Tine assisteerde haar man als lector bij zijn opdracht als professor en hoofd van het departement drama aan de universiteit. Tine (citaat uit het vermelde interview): \u2018Er was een groot gebrek aan lectoren met praktische ervaring. Uit boeken kan je natuurlijk van alles leren, maar waar zouden ze de praktische ondervinding gehaald hebben?\u2019 Aan de dramaopleiding van de universiteit van Stellenbosch gaf ze lessen in speltechniek, poppenkast, en grime. Tijdens de zomervakantie (in Zuid-Afrika valt die in de maanden december en januari) kwam ze regelmatig met haar gezin naar Belgi\u00eb, om haar vrienden en familie te zien. En om zo mogelijk een gastrol te spelen. Zo speelde ze in de Antwerpse KNS de plattelandsdochter Josie Hogan in het aangrijpende stuk \u2018Maneschijn voor de misdeelden\u2019 (\u2018A Moon for the Misbegotten\u2019, Eugene O\u2019Neill, premi\u00e8re 28.11.1964) met als tegenspeler Senne Rouffaer (James Tyrone). Terwijl Fred Engelen in dezelfde periode in de KNS \u2018Schweijk in de tweede Wereldoorlog\u2019 (Bertold Brecht) ensceneerde, met Luc Philips in de titelrol (premi\u00e8re 26.12.1964)<\/p>\n<p>Tijdens haar Zuid-Afrikaanse periode speelde ze vele hoofdrollen in het Afrikaans, zoals in \u2018Antigone\u2019 (Sophocles), \u2018Die fees van die Gekroonde Skoen\u2019 (De gecroonde Leersse, van Michiel de Swaen), <span class=\"obj-value\">Die Hemelbed (Jan de Hartog, \u2018Het Hemelbed\u2019),<\/span> \u2018Maria Stuart\u2019 (Schiller), \u2018Don Carlos\u2019 (Schiller), \u2018Macbeth\u2019 (Shakespeare). Ze vertolkte ook meerdere rollen in het Engels, zoals de hoofdrol in \u2018<span class=\"obj-value\">Mary of Nimmegen<\/span>\u2019 (Mariken van Nieumeghen, Middeleeuws mirakelspel), \u2018Anna Christie\u2019 (Eugene O&#8217;Neill), en Mrs. Malaprop met haar komische versprekingen in \u2018The Rivals\u2019 (Sheridan).<\/p>\n<p>Het was voor haar niet alles rozengeur en maneschijn. Tijdens een later interview (17.01.1991) zei ze ze me: \u2018Ik kwam uit een gezin, waarin ik overbeschermd was. Mijn ouders regelden alles. En toen ik met Fred getrouwd was, bleef dat zo verder gaan: hij regelde alles. Ik was nog zo jong toen, ik wist niet beter. (\u2026) Ik heb moeten vechten voor een eigenheid. En van al zijn activiteiten, wist ik eigenlijk bitter weinig af. Ook toen hij zo plots overleden is, wist ik niet eens waar we financieel ergens stonden. Fred dacht dat hij voor iedereen altijd het beste deed. Wat niet altijd waar was. Maar alles deed hij met een sterke overtuiging, met een \u201cgo\u201d ging hij er tegen aan.\u2019 (In: <i>Gesprek met Tine Balder<\/i>, in mijn verhandeling \u2018Van Zonnebloem tot Jeugdtheater\u2019. Antwerpen, 1995, p. 57-61).<\/p>\n<figure id=\"attachment_3429\" aria-describedby=\"caption-attachment-3429\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-3429\" src=\"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding6-202x300.jpg\" alt=\"1962 (ca.): Affiche voor Anna Christie (Eugene O\u2019Neill), Cape Regional Theatre \u00a9 Archief Tine Balder en Fred Engelen in Letterenhuis, Stad Antwerpen: (lhps:49405)\" width=\"300\" height=\"446\" srcset=\"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding6-202x300.jpg 202w, https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding6.jpg 458w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-3429\" class=\"wp-caption-text\">1962 (ca.): Affiche voor Anna Christie (Eugene O\u2019Neill), Cape Regional Theatre\u00a0\u00a9 Archief Tine Balder en Fred Engelen in Letterenhuis, Stad Antwerpen: (lhps:49405)<\/figcaption><\/figure>\n<p>In december 1967 sloeg helaas het noodlot toe. Tijdens een studiereis in Duitsland overleed Fred Engelen op 4 december in Stuttgart, aan de gevolgen van een verwaarloosde blindedarmontsteking. Gedurende twee jaar heeft Tine Balder het werk van Fred in Stellenbosch verdergezet, de drie jaren daarop concentreerde ze zich op de zorg voor haar kinderen, en op het toneelspelen, o.m. bij het theatergezelschap van de TRUK (Transvaalse Raad vir Uitvoerende Kunste). Maar toen haar volwassen kinderen hun eigen weg waren gegaan, knaagde het heimwee naar Vlaanderen. In september 1972 speelde ze (als gast) bij het Nederlands Toneel Gent (de hoofdrol) Ljoebov Ranjevskaja in \u2018De Kersentuin\u2019 (Anton Tsjechov). En toen KNS-directeur Dom De Gruyter, haar een vast engagement aanbood in 1973 nam ze dit graag aan. Vanuit Silverstone in Transvaal schreef Ulrich Stark (acteur en journalist) bij haar vertrek: \u2018Nou gaan sy terug na haar vaderland. Nie om uit te tree of op haar louere te gaan rus en terug te kyk na haar bedrywige verlede nie, maar om verder te gaan werk. (\u2026) Tine Balder ken geen terugsittery nie. Daarvoor is sy te geesdriftig en &#8217;n te natuurlike werker. En haar geesdrif en werklus is aansteeklik. Dit word tewens ook baie duidelik in haar speelstyl weerspie\u00ebl: die fyn, afgeronde vertolking wat spruit uit onberispelike tegniek, sterk geroetineerd. Sy is by uitstek &#8217;n professionele mens, die soort verhoogkunstenaars waarmee regisseurs maklik oor die weg kom omdat hulle hul werk ken, omdat hulle stiptelik is en omdat hul taak vir hul erns is. (Gepubliceerd in <i>Ons Erfdeel<\/i> jg. 16, 1973, p. 124).<\/p>\n<p>In de Antwerpse KNS deed ze haar wederoptreden op 6 oktober 1973 als Kathleen in \u2018Mooi weer, vandaag\u2019 (\u2018Home\u2019, David Storey): een ontroerend eigentijds stuk over dementerende ouderen in een tehuis. Met de beklijvende vertolking van Hekuba (echtgenote van Koning Priamos van Troja, moeder van o.m. Paris, Hector, en Kassandra, die eens alles bezat, <a name=\"_Hlk73015482\"><\/a>maar door de oorlog ook alles verloor en als slavin werd weggevoerd) in \u2018De Trojaanse Vrouwen\u2019 (Jean-Paul Sartre naar Euripides) kreeg ze in 1975 de J.-Oscar De Gruyterprijs voor de \u2018beste acteerprestatie\u2019 van het seizoen 1973-1974. En in 1976 maakte ze van de bescheiden rol van de harteloze verpleegster Ratched (wat een kreng!) in \u2018Een vloog over het Koekoeksnest\u2019 (Dale Wasserman\/Ken Kesey) een opmerkelijke topprestatie.<\/p>\n<figure id=\"attachment_3430\" aria-describedby=\"caption-attachment-3430\" style=\"width: 500px\" class=\"wp-caption alignright\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-3430\" src=\"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding7.jpg\" alt=\"KNS 1974: Tine Balder (Hekuba) en Marilou Mermans (Kassandra) in De Trojaanse Vrouwen (J.P. Sartre, naar Euripides), regie Walter Tillemans. \u00a9 KNS-Archief in FelixArchief Stad Antwerpen, nr. 4177 (Foto: Reusens)\" width=\"500\" height=\"549\" srcset=\"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding7.jpg 757w, https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding7-273x300.jpg 273w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-3430\" class=\"wp-caption-text\">KNS 1974: Tine Balder (Hekuba) en Marilou Mermans (Kassandra)<br \/> in De Trojaanse Vrouwen (J.P. Sartre, naar Euripides), regie Walter Tillemans.<br \/> \u00a9 KNS-Archief in FelixArchief Stad Antwerpen, nr. 4177 (Foto: Reusens)<\/figcaption><\/figure>\n<p>In 1977 stapte ze over naar het Westvlaams Theater Antigone (directie Bert de Wildeman) in Kortrijk, waar ze niet alleen speelde (vb. de titelrol in \u2018Jokaste tegen God\u2019 van Herman Teirlinck, Leonie in \u2018Er zijn geen ouders meer\u2019 van Jean Cocteau), maar ook regisseerde (vb. \u2018Kees de Jongen\u2019, naar de roman van Theo <span class=\"acopre\">Thijssen, en <\/span>\u2018Bouwmeester Solness\u2019 van Henrik Ibsen). Van 1983 af werkte ze als freelance, waarbij ze nog een aantal opmerkelijke gastrollen speelde bij Vlaamse gezelschappen. Onder meer aan het einde van de jaren \u201980 in de KNS (tijdens de directie van Ivonne Lex): Gert in \u2018De Schuldvraag\u2019 (Roger Van Ransbeek), Patronne in \u2018De Wasserij\u2019 (Dominique Durvin), Ra\u00efssa Pavlona Goermyzkaja in \u2018Het Woud\u2019 (Aleksander Ostrovski). In het voorjaar van 1994 (ze was toen 70 jaar) zagen we haar nog als de Voedster in \u2018Antigone\u2019 (Jean Anouilh) bij het Theater Ivonne Lex.<\/p>\n<p>Tine Balder was, behalve op de planken, ook nog te zien in enkele Vlaamse films. Merkwaardig was ze als schippersvrouw in \u2018Meeuwen sterven in de Haven\u2019 (1955, regie Roland Verhavert), een film die als het \u2018begin van de Vlaamse artistieke film\u2019 wordt beschouwd, waarin ze naast Julien Schoenaerts, Dora Van der Groen en Tone Brulin speelde. Op de televisie was ze in de jaren zeventig in enkele televisiefilms en -reeksen te zien, onder meer als Moeder in de televisiefilm \u2018Het ouderlijk Huis\u2019 van Eddy Asselbergs (BRT 1977), als Maria Pijpelinckx (moeder van P.P. Rubens) in de serie \u2018Rubens, schilder en diplomaat\u2019 (BRT 1977, regie Roland Verhaevert), en Moeder Pycke in \u2018Maria Speermalie\u2019 (BRT 1979, mini-serie in zes delen naar de roman van Herman Teirlinck, regie Antonin Moskalyk). \u00a0Ze vertolkte ook enkele gastrollen in populaire genres, bij voorbeeld in \u2018Recht op Recht\u2019 en \u2018Flikken\u2019.<\/p>\n<p>Deze opsommingen van haar vertolkingen op theaterplanken, en filmsets, kunnen misschien wat droog en eentonig overkomen, maar toch geven ze slechts een onvolledig beeld van haar veelvuldige artistieke prestaties. Want jazeker: tussendoor was ze ook nog actief in luister- of hoorspelen bij verscheidene radiostations. Ze gaf lezingen en workshops, vertaalde theaterteksten, trad op als declamatrice bij vieringen en feesten. En was ze ook nog regisseur bij zowel beroepstheaters als vrije-tijds-toneelkringen.<\/p>\n<figure id=\"attachment_3431\" aria-describedby=\"caption-attachment-3431\" style=\"width: 452px\" class=\"wp-caption alignleft\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-3431\" src=\"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding8.png\" alt=\"KNS 1986: Willy Vandermeulen (Jan) en Tine Balder (Gert) in De Schuldvraag (Roger Van Ransbeek), regie Martin Van Zundert. \u00a9 KNS-Archief in FelixArchief Stad Antwerpen, nr. 7903 (Foto: Marleen Peeters)\" width=\"452\" height=\"590\" srcset=\"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding8.png 452w, https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Afbeelding8-230x300.png 230w\" sizes=\"auto, (max-width: 452px) 100vw, 452px\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-3431\" class=\"wp-caption-text\">KNS 1986: Willy Vandermeulen (Jan) en Tine Balder (Gert) in<br \/>De Schuldvraag (Roger Van Ransbeek), regie Martin Van Zundert.<br \/>\u00a9 KNS-Archief in FelixArchief Stad Antwerpen, nr. 7903 (Foto: Marleen Peeters)<\/figcaption><\/figure>\n<p>Als \u2018laatste vertolking\u2019 vertolkte ze (toen ze 95 jaar was) de oude dame Karin Magermans in de kortfilm \u2018Lieve\u2019 (eindproef 2019 in het RITCS te Brussel), waarin regisseur Vincent Groos de schrijnende situatie in beeld bracht van de oudere generatie in aftandse onderkomen woningen. Een thuisverpleegster toert met haar bromfiets elke dag rond, om er bejaarde pati\u00ebnten te helpen en te verzorgen. Op het festival van de kortfilm in Leuven 2019 kreeg de actrice Joke Emmers voor haar vertolking van de thuisverpleegster de prijs voor de \u2018beste acteerprestatie\u2019. (De kortfilm <i>Lieve<\/i> werd op 17 oktober 2020 uitgezonden op Canvas.) Tine Balder gunde het haar jongere collega, zelf was ze ook al verscheidene malen gelauwerd. Onder meer voor de vertolking in \u2018Meeuwen sterven in de Haven\u2019 als beste Nederlandstalige speelfilm op het Festival van de Belgische Film (1956) in Antwerpen. En tweemaal met de Zuid-Afrikaanse Gallery Club Trofee als \u2018beste actrice van het jaar\u2019, eerst in 1966 voor haar vertolking van de titelrol in \u2018Electra\u2019 van Sofocles, de tweede maal in 1973 voor haar creatie van \u2018Christine\u2019, in het gelijknamige toneelstuk van de Zuid-Afrikaanse theaterman en auteur Bartho Smit. Ze werd ook onderscheiden met de Belgische Leopoldsorde.<\/p>\n<p>Wat ik zo speciaal vond aan de actrice Tine Balder? Haar unieke stem. Een welluidende stem die probleemloos warm en omfloerst, of hard en scherp kon klinken, en die perfect verstaanbaar was tot in de hoogste regionen van de grote Bourla-schouwburg (eigenlijk een operazaal), in een tijd waarin het gebruik van verborgen mini-microotjes en dito geluidsversterkers in het theater nog niet uitgevonden was. Deze unieke stem met een licht nasale toets, die wat aan Maria Anna Sofia Cecilia Kalogeropoulos deed denken (beter bekend als Maria Callas), wist ze echt meesterlijk te bespelen in alle toonaarden en sterktes, en kon ze schijnbaar moeiteloos opladen met de meest uiteenlopende en gevarieerde gemoedstoestanden. Maar vraag niet naar haar \u2018beste rol\u2019, die kan ik echt niet aanduiden: ze vertolkte immers tientallen \u2018beste rollen\u2019 op een grootse wijze. En ook als ze een \u2018kleine\u2019 rol speelde, deed ze dat met steeds dezelfde inzet, zorgvuldigheid en onvoorwaardelijke overgave.<\/p>\n<p>Kortom: ze was een van de boeiendste actrices van het Vlaamse theater in de tweede helft van de twintigste eeuw.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Cover foto \u00a0\u00a9 Jan Van der Perre<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Op Paaszondag 4 april 2021 overleed de 98-jarige toneelspeelster Tine Balder in Antwerpen, waar ze op 2 februari 1924 geboren<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":3434,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-3421","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-biografie"],"featured_image_src":"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/https-static.gva_.be-Assets-Images_Upload-2021-04-08-4f19b844-b38f-4316-b72e-0ca247cf0ef5-1024x682.jpg","blog_images":{"medium":"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/https-static.gva_.be-Assets-Images_Upload-2021-04-08-4f19b844-b38f-4316-b72e-0ca247cf0ef5-300x200.jpg","large":"https:\/\/theatermaggezien.net\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/https-static.gva_.be-Assets-Images_Upload-2021-04-08-4f19b844-b38f-4316-b72e-0ca247cf0ef5-1024x682.jpg"},"ams_acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/theatermaggezien.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3421","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/theatermaggezien.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/theatermaggezien.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/theatermaggezien.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/theatermaggezien.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3421"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/theatermaggezien.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3421\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3436,"href":"https:\/\/theatermaggezien.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3421\/revisions\/3436"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/theatermaggezien.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3434"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/theatermaggezien.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3421"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/theatermaggezien.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3421"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/theatermaggezien.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3421"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}